మహాభారతకథ-26

                                                           భరతవంశము కథలు

  భరతుడి వృత్తాంతము

    భరతుడు అపారమైన సామ్రాజ్యానికి చక్రవర్తిగా లోకంలో ప్రసిద్ధికెక్కి గంగ, యమునానదీ పవిత్ర తీర ప్రాంతాల్లో దీక్షతో అనేక యజ్ఞాలు చేశాడు. బ్రాహ్మణులకి ఎక్కువగా దక్షిణలు, మేలిమి బంగారాన్ని, గోవుల్నీ, గుర్రాల్నీ, ఏనుగుల్నీ దానంగా ఇచ్చాడు. తన వంశంలో భవిష్యత్తులో పుట్టబోయే రాజులందరికీ వంశకర్త అయ్యాడు. భరతుడు కేకయరాజు కుమార్తెని పెళ్లి చేసుకున్నాడు.

   ఆ దంపతులకి ‘భుమన్యుడు’ అనే పేరుగల కొడుకు కలిగాడు. అతడికి దశార్హుడి కుమార్తె విజయకు  ‘సుహోత్రుడు’ జన్మించాడు.  అతడికీ ఇక్ష్వాకుడి కుమార్తె సువర్ణకీ ‘హస్తి’ అనే పేరుతో కుమారుడు పుట్టాడు. అతడి పేరు మీదే కౌరవుల రాజధానీ నగరం ‘హస్తినాపురం’ అని పిలవబడింది. హస్తికీ, త్రిగర్తరాజు కుమార్తె యశోధరకూ ‘వికుంఠనుడు’ అనే కుమారుడు కలిగాడు.

  వికంఠనుడికీ దశార్హరాజు కుమార్తె వసుదేవకీ ‘అజమీఢుడు’ అనే కుమారుడు జన్మించాడు. అజమీఢుడికీ కేకయి, గాంధారి, ఋక్ష అనే ముగ్గురు స్త్రీలకి పుణ్యాత్ముడు పౌర వంశాన్ని వృద్ధిచెందించేవాడు ‘సంవరుణుడు’ పుట్టాడు. అతడు సూర్యుడి కుమార్తె తపతిని పద్ధతిగా వివాహం చేసుకున్నాడు. ఆ దంపతులకి వంశకర్త గొప్పవాడైన ‘కురుడు’ జన్మించాడు. అతడి పేరు మీద ‘కురుక్షేత్రం’ అని పిలవబడింది.

   కురుడికీ, దశార్హరాజ కుమార్తె శుభాంగికీ ’విదూరథుడు’ కలిగాడు. విదూరథుడికీ, మగధరాజ కుమార్తె సంప్రియకీ ‘అనశ్వుడు’ జన్మించాడు. అనశ్వుడికీ, మగధరాజ కుమార్తె అమృతకీ ‘పరీక్షిత్తు’ పుట్టాడు. పరీక్షిత్తుకీ, బహుదానుడి కూతురు సుయశకీ ‘భీమసేనుడు’ పుట్టాడు. ప్రతీపుడికీ,  శిబికుమార్తె సునందకీ దేవాపి, శంతనుడు, బహ్లికుడు అనే పేర్లతో ముగ్గురు కొడుకులు కలిగారు. వాళ్లల్లో దేవాపి చిన్నతనంలొనే తపోవనానికి వెళ్లిపోయాడు. శంతనుడు రాజయ్యాడు. అతడికీ గాంగాదేవికీ దేవవ్రతుడైన భీష్ముడు కలిగాడు.

  శంతనుడికీ యోజనగంధి అని పిలవబడే సత్యవతికి ‘చిత్రాంగదుడు, విచిత్రవీర్యుడ’ అనే ఇద్దరు కొడుకులు కలిగారు. వాళ్లల్లో చిత్రాంగదుడు చిన్నతనంలోనే గంధర్వుడి చేత చంపబడ్డాడు. చిన్నవాడైన విచిత్రవీర్యుడు రాజయ్యాడు. అతడికి భీష్ముడు అంబిక, అంబాలిక అనే వాళ్లని ఇచ్చి వివాహం చేశాడు. రూపంలోను, గుణంలోను యౌవనంలోను అమితమైన సౌందర్యం కలిగిన ఆ ఇద్దరు రాణులతో నిరంతరం భోగాలు అనుభవించాడు. చివరికి క్షయ రోగంతో మరణించాడు.

   ఆ సమయంలో భరతవంశం నాశనమయ్యే స్థితికి రావడం వల్ల సత్యవతి కోరికమీద ధర్మాలన్నీ తెలిసిన వేదవ్యాసుడు అంబికకి ‘ధృతరాష్ట్రుణ్ని’, అంబాలికకి  ‘పాండురాజుని’, అంబిక యొక్క చెలికత్తెకి ‘విదురిడినీ’ ప్రసాదించాడు.  వాళ్లల్లో ధృతరాష్ట్రుడికీ, గాంధారికీ వ్యాసుడి వరం వల్ల దుర్యోధనుడు మొదలుకుని వందమంది కుమారులు జన్మించారు.

   పాండురాజు చెప్పగా కుంతీదేవికి యమధర్మరాజు, వాయువు, ఇంద్రుడు; మాద్రికి అశ్వినీదేవతల దయతో వరుసగా ధర్మరాజు, భీముడు, అర్జునుడు, నకులుడు, సహదేవుడు అనే అయిదుగురు కొడుకులు కలిగారు.

    ఆ అయిదుగురికీ పాంచాలి భార్య అయింది. ఆమెయందు ధర్మరాజుకి ప్రతివింధ్యుడు, భీమసేసుడికి శ్రుతసోముడు, అర్జునుడికి శ్రుతకీర్తి, నకులుడి శతానీకుడు, సహదేవుడికి శ్రుతసేనుడు పంచ ఉపపాండవులు పుట్టారు.

   ఇంకా ధర్మరాజుకి స్వయంవరంలో లభించిన దేవికయందు ‘యౌధేయుడు’, భీమసేనుడికి జరంధర వల్ల ‘సర్వగుడ’ కలిగారు. అర్జునుడికి సుభద్రకి ‘అభిమన్యుడు’ పుట్టాడు. నకులుడికి చేదివంశ రాజకుమార్తె కరేణ్మతి యందు ‘నిరమిత్రుడు’, సహదేవుడికీ స్వయంవరంలో లభించిన విజయకీ  ‘సుహోత్రుడు’ కలిగారు.

   అంతేకాకుండా భీమసేనుడికీ హిడింబకీ ‘ఘటోత్కచుడు’  పుట్టాడు. పాండవుల పుత్రులైన పదకొండు మందిలోను వంశాన్ని నిలిపినవాడు అభిమన్యుడు. అభిమన్యుడికీ విరాటరాజ కుమార్తె అయిన ఉత్తరకూ ‘పరీక్షిత్తు’ పుట్టాడు. అన్ని లోకాల్లోను కీర్తింపబడుతున్న జనమేజయుడా! పాండవ వంశానికి ఎప్పటికీ చెదరని కీర్తి కలుగచెయ్యడానికి పరీక్షిత్తు మహారాజుకి పుణ్యవతి అయిన మాద్రవతికీ నువ్వు పుట్టావు.

   నీకూ వపుష్టమకూ శతానీకుడు, శంకుకర్ణుడు అనే ఇద్దరు పుత్రులు కలిగారు. వాళ్లల్లో శతానీకుడికి విదేహరాజ కుమార్తె  వైదేహికి అశ్వమేధదత్తుడు పుట్టాడు. వీళ్లు ఐలులు, పౌరవులు, భరతులు, కౌరవులు, పాండవులు అని పిలవబడుతూ ప్రసిద్ధికెక్కారు. లోకంలో ప్రసిద్ధికెక్కిన నీ వంశగణం ఇదే!” అని వైశంపాయనుడు జనమేజయుడికి భారతవంశ క్రమం గురించి వివరించాడు.

గంగా వసువుల కలయిక

   జనమేజయుడు వైశంపాయనుడికి భక్తితో నమస్కారం చేస్తూ “మహర్షీ! పాండవుల ధృతరాష్ట్ర కుమారుల పుట్టుక గురించి తెలుసుకోవాలని ఉంది” అని అడిగాడు.

   వైశంపాయనుడు “మహారాజా! పూర్వం ఇక్షాకు వంశంలో పుట్టిన మహాభిషుడు ఉత్తమమైనవాడు, ధర్మస్వభావం కలిగినవాడు, వెయ్యి అశ్వమేధ యాగాలు చేశాడు. ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతల్ని సంతోషపెట్టి స్వర్గలోకానికి వెళ్లాడు. అక్కడ ఋషులందరితో కలిసి బ్రహదేవుణ్ని సేవిస్తున్నాడు. ఆ సమయంలో దేవవనిత రూపంలో గంగాదేవి బ్రహ్మసభకి వచ్చింది.

   గంగాదేవి కట్టుకున్న చీర గాలికి ఎగిరింది. అందువల్ల అమె తొడ భాగం కనిపించింది. దేవతలందరు అమె వైపు చూడకుండా మొహాలు పక్కకి తిప్పుకున్నారు. మహాభిషుడు మాత్రం రెప్ప వెయ్యకుండా ఆమెను చూస్తూ ఉండిపోయాడు. బ్రహ్మ దేవుడికి ఆ విషయం అర్థమైంది. కోపంతో అతణ్ని భూలోకంలో మానవ వనితకి పుట్టమని శపించాడు. మహాభిషుడు భయంతో రెండు చేతులు జోడించి భూలోకంలో ఉన్న రాజర్షులందరిలోకి పుణ్యాత్ముడైన ప్రతీపుడికే జన్మించేలా అనుగ్రహించమని బ్రహ్మని అడిగాడు.

   అతడి కోరికని బ్రహ్మదేవుడు అంగీకరించాడు. గంగ కూడా మహాభిషుడి గొప్పతనాన్ని, అందమైన రూపాన్ని చూసి... అతడికి తన మీద ఉన్న ఇష్టాన్ని తెలుసుకుని అతడి గురించే ఆలోచిస్తూ భూలోకానికి వచ్చింది.  ఆ సమయంలో ఎనిమిది మంది వసువులు వసిష్ఠ మహర్షి శాపం వల్ల దేవలోకాన్ని విడిచిపెట్టి  భూలోకానికి వస్తున్నారు. ఎంతో బాధపడుతూ వెడుతున్న ఆ ఎనిమిది మంది వసువుల్ని గంగ చూసింది.

    “మహత్ములారా! దిగులుగా ఉన్న మొహాలతో మీరు ఉంటున్న చోటుని వదిలిపెట్టి భూలోకానికి ఎందుకు వెడుతున్నారు?” అని అడిగింది.

   “మేము వసిష్ఠమహర్షి శాపం వల్ల భూలోకంలో ఎవరైనా ఒక పుణ్యాత్మురాలి కడుపున పుట్టాలని వెడుతున్నాము. మాకు నీ కుమారులుగా జన్మించాలని ఉంది. మహాభిషుడు ప్రతీపుడికి శంతనుడు అనే పేరుతో కుమారుడుగా పుడతాడు. అతడు మా పుట్టుకకి కారకుడు అవుతాడు. అప్పుడు మీరిద్దరే మాకు తల్లితండ్రులు అవుతారు” అన్నారు వసువులు. వాళ్ల మాటలకి గంగ సంతోషించి “మీరు చెప్పినట్టు జరిగితే నా కోరిక కూడా తీరుతుంది. మీ కోరికని మనస్పూర్తిగా అమలుపరుస్తాను. మీకు మంచి కలుగుతుంది నిశ్చింతగా ఉండండి” అని గంగాదేవి వసువుల మనస్సుకి సంతోషం కలిగించింది.

   గంగ మాటలు విని “మేము నీకు ఒకళ్ల తరువాత ఒకళ్లుగా పుడతాము. నువ్వు మాకు ఉపకారం చెయ్యగలిగితే మేము పుట్టగానే మమ్మల్ని తీసుకుని వెళ్లి నీళ్లల్లో పడేస్తూ మేము భూలోకంలో ఉండకుండా చెయ్యి. మాకు వసిస్ఠమహర్షి ఇచ్చిన శాపం కూడా ఇదే” అన్నారు. వాళ్ల మాటలు విని “నేను మీరు అడిగినట్టే చేస్తాను. కాని, నాకు ఒక కొడుకు దీర్ఘాయుష్షుతో కావాలి. మీరందరు స్వర్గానికి చేరుకుంటే అదెలా జరుగుతుంది?” అని అడిగింది.

   అది విని వసువులు “మాలో ఒక్కొక్కళ్ల యొక్క నాలుగవ  అంశాన్ని ధరించి మంచి చరిత్ర కలవాడు, విశాలమైన భుజాలు కలవాడు, చాలాకాలం జీవించేవాడు మాలో ఎనిమిదవ వసువైన ప్రభాసుడు నీకు కన్న కొడుకుగా భూలోకంలో ఉంటాడు” అని చెప్పారు.

తన కుమారుడికి భార్యగా ఉండమని గంగని అడిగిన ప్రతీపుడు

   భరత వంశంలో పుట్టిన వీరుడైన ప్రతీపుడు రాజ్య భోగాలన్నింటినీ తనివితీరా అనుభవించి గంగానదీ తీరంలో దీక్షగా తపస్సు చేసుకుంటున్నాడు. ఒకరోజు గంగాదేవి యమం, నియమం అనే యోగ పద్ధతులు అనుసరిస్తూ తపస్సు చేసుకుంటున్న ప్రతీప మహారాజు కుడి తొడ మీద కూర్చుంది.  ప్రతీపుడు ఆశ్చర్యపోయి “ఎవరు నువ్వు? నా తొడమీద ఎందుకు కూర్చున్నావు?” అని అడిగాడు.

  “మహారాజా! నేను జహ్నుమహర్షికి కుమార్తెని. నువ్వు ఇంద్రుడితో సమానమైనవాడివి. నీ మంచి గుణాలు విని నిన్ను పెళ్లి చేసుకుందామని వచ్చాను. నన్ను అనుగ్రహించు” అంది. అమె మాటలు విని ప్రతీపుడు “గంగా! అగ్నిసాక్షిగా పెళ్లిచేసుకున్న భార్యను తప్ప ఇతరుల్ని ఎవ్వరినీ భార్యగా మనస్సులో కూడా అంగీకరించను. అమాయకంగా నువ్వు నన్ను ఇలా అడగడం బాగుండ లేదు.  అంతేకాదు, నువ్వు స్త్రీలు కూర్చోవలసిన ఎడమ తొడ మీద కూర్చోకుండా కుడి తొడ మీద కూర్చున్నావు. కుడి తొడ మీద పురుషులు గాని, పుత్రులు గాని కూర్చుంటారు. నువ్వు కుడితొడ మీద కూర్చున్నావు కనుక, నా కుమారుణ్ని పెళ్లి చేసుకో” అన్నాడు.

   గంగ కూడా అందుకు ఒప్పుకుని మాయమైపోయింది. ప్రతీపుడు తన కుమారుడు కలగాలని తన భార్య సునందా దేవితో కలిసి అన్ని పుణ్యతీర్థాల్లోను వేద ధర్మాల్ని అనుసరించి వ్రతాలు, తపస్సు చేశాడు.   పుణ్యదంపతులైన సునందాప్రతీపులకి దేవతలతో సమానమైనవాడు, వీరుడు, గుణసంపద కలిగినవాడు, దానశీలి అయిన శంతనుడు అనే కుమారుడు కలిగాడు. అతడు కౌరవ వంశ ప్రతిష్ఠని ప్రకాశింప చేశాడు.   శంతనుడు పెరిగి పెద్దవాడయ్యాడు. అతణ్ని చూసి ప్రతీపుడు తనకు శాశ్వతంగా పుణ్య లోకాలు కలుగుతున్నాయని ఎంతో ఆనందించాడు. శంతనుడికి రాజ్యభారం అప్పగిస్తూ పట్టాభిషేకం చేశాడు.

గంగా శంతనుల వివాహము

   ఒకరోజు ప్రతీపుడు శంతనుడితో  “నేను గంగ ఒడ్డు మీద ఒక అందమైన  అమ్మాయిని చూశాను. అమెకి నీతో పెళ్లి జరిపిస్తానని మాట ఇచ్చాను. మళ్లీ ఆ అమ్మాయి కనిపించి నిన్ను అడిగినప్పుడు అమె కులగోత్రాలు కూడా అడగకుండా పెళ్లి చేసుకో!” అని చెప్పాడు. కొంతకాలం రాజ్యం చేసి ప్రతీపుడు తపస్సు చేసుకునేందుకు వెళ్లిపోయాడు.

   శంతనుడు తండ్రి చెప్పినట్టు ధర్మబద్ధంగా రాజ్యాన్ని పాలిస్తున్నాడు. ఒకరోజు శంతనుడు విల్లు తీసుకుని వేటకోసం బయలుదేరాడు. గంగానది ఒడ్డు మీద తిరుగుతూ చల్లటి ఇసుక తిన్నె మీద కూర్చున్నాడు. అక్కడ బంగారు రంగు శరీరంతో విలువైన దివ్యాస్త్రాలు, పూలమాలలు, మణులతో నిండిన హారాలు ధరించిన అందమైన ఒక అమ్మాయిని చూసాడు.

   శంతనుడు అమెని చూసి “ఈమె వనదేవతో...రాక్షసపుత్రికో...నాగకన్యో...దేవతామూర్తో...గంధర్వకన్యో తెలియట్లేదు. కాని, చాలా అద్భుతమైన అందం. మానవకన్య అయితే ఇలా ఒంటరిగా రాదు” అని ఆలోచిస్తూ ఆమె వైపే చూస్తూ ఉండిపోయాడు. ఆమె కూడా రాజకుమారుడి రూపాన్ని, యౌవనాన్ని, సౌందర్యాన్ని, హావభావాల్ని చూసి కన్ను రెప్ప వెయ్యడం మాని అతడి వైపే చూస్తోంది.

    శంతనుడు ఆమె వైపు చూస్తూ “నువ్వు ఎవరు?” అని అడుగుదామని అనుకున్నాడు. అంతలోనే అమె “రాజా! నీకు నన్ను పెళ్లి చేసుకోవాలని అనిపిస్తే నేను చెప్పినదానికి నువ్వు అంగీకరించాలి. నా మీద అధికారం చూపించకుండ నేను చేసిన పనికి అడ్డు చెప్పకుండా ఉండాలి. అలా ఉంటానంటే నేను నిన్ను పెళ్లి చేసుకుంటాను. అలా కాకుండా నాకు నచ్చని విధంగా ఉంటే అప్పటికప్పుడే నేను నిన్ను వదిలి వెళ్లిపోతాను” అని చెప్పింది.

   శంతనుడు ఆమె చెప్పినదానికి అంగీకరించి అమెను పెళ్లి చేసుకున్నాడు. గంగ కూడా మానవ రూపంలో శంతనుడికి భార్యగా రాజ్యంలోనే ఉండిపోయింది. 

 

మహాభారతకథ-25

 

                                                                                భరతుడి జననము

   ఒకరోజు కణ్వుడు శకుంతలని చూసి “అమ్మా! నీ కులగోత్రాలకి, అందచందాలకి తగిన భర్తని పొందగలిగావు. ఇప్పుడు నువ్వు గర్భవతివి. నీ గర్భంలో ఉన్నవాడు ఈ సమస్త భూమిని పాలించగల గొప్ప చక్రవర్తి అవుతాడు. నీ ధర్మ ప్రవర్తనకి మెచ్చుకున్నాను, ఏం కావాలో కోరుకో” అన్నాడు.

   “తండ్రీ! నా మనస్సు ఎప్పుడూ ధర్మంలోనే లగ్నమై ఉండాలి. నాకు పుట్టే కుమారుడికి దీర్ఘాయువు, ఆరోగ్యం, ఐశ్వర్యం, బలం కలిగి వంశకర్తగా ప్రసిద్ధికెక్కాలి” అని కోరుకుంది. కణ్వమహర్షి ఆమె కోరుకున్నట్టే వరమిచ్చాడు. గర్భవతికి చెయ్యవలసిన సంస్కార రక్షణ విధులన్నీ శకుంతలకి యథావిధిగా చేయించాడు. మూడు సంవత్సరాలు నిండిన తరువాత అమెకి కొడుకు కలిగాడు. కణ్వమహర్షి అతడికి ‘భరతుడు’ అని పేరు పెట్టి జాతకర్మ మొదలైనవన్నీ పూర్తి చేయించాడు.

   అరచేతిలో చక్రరేఖ కలవాడు, చక్రవర్తి లక్షణాల్ని పోలిన శరీరం కలవాడు, సర్వాంగ సుందరుడు, సింహం వంటివాడు, పొడుగైన చేతులు కలవాడు, అమితమైన వేగము, గొప్ప బలము కలిగిన భరతుడు కణ్వమహర్షి ఆశ్రమంలో పెరుగుతున్నాడు.   

   భరతుడు అపారమైన బలంతో అడవుల్లో తిరుగుతూ అడవిపందుల్ని, పాముల్ని, ఖడ్గమృగాల్ని, మదించిన ఏనుగుల్ని ఇంకా ఇతర మృగాల్ని అవలీలగా పట్టుకుని తీసుకుని వచ్చి ఆశ్రమంలో ఉన్న చెట్లకి కట్టేసేవాడు. ఏనుగుల మీద ఎక్కి స్వారీ చేసేవాడు. అడవిలో ఉన్న జంతువులన్నింటి గర్వాన్ని అణిచి వాటితోనే ఆడుకునేవాడు. తన బాల్యమంతా అటువంటి ఆటలతోనే గడుపుతున్నాడు. మహర్షులు మహాబలవంతుడైన భరతుణ్ని ఆశ్చర్యంతో చూసేవాళ్లు.

   అతడి బాహుబలం, శౌర్యం, పరాక్రమం చూసి ‘సర్వదమనుడు’ (అన్నింటినీ అణిచేసేవాడు) అని పిలిచేవాళ్లు. కణ్వమహర్షి ఆ బాలుడిలో కనిపించే ఉదాత్తమైన తేజస్సు, అతడి రూపము, పరాక్రమము, గుణాలు చూసి అతడికి యువరాజ పట్టాభిషేకం జరుపవలసిన సమయం వచ్చిందని అనుకున్నాడు.

శకుంతలని దుష్యంతుడి దగ్గరికి పంపించిన కణ్వమహర్షి

   ఒకరోజు కణ్వమహర్షి శకుంతలని పిలిచి “అమ్మా! ఎటువంటి పతివ్రతలైనా పుట్టిన ఇంట్లో ఎక్కువ కాలం ఉండకూడదు. భర్తల దగ్గర ఉండడమే ధర్మం. భార్యలకి భర్తలే సర్వరక్షకులు. కనుక నీ కుమారుణ్ని తీసుకుని నీ భర్త దగ్గరికి వెళ్లడం నీకు, నీ కుమారుడికి మంచిది” అని చెప్పాడు. ఒక మంచి రోజు చూసి  కొంతమంది తపస్సంపన్నులైన శిష్యుల్ని తోడిచ్చి శకుంతలని దుష్యంతుడి దగ్గరకు పంపించాడు. తన కుమారుడు భరతుణ్ని తీసుకుని శకుంతల అందరితో కలిసి దుష్యంతుడి రాజ్యానికి వచ్చింది.

   దుష్యంతుడు సామంతులు, మంత్రులు, పురోహితులు, ముఖ్యులు, పౌరజనులతో కలిసి సభలో ఉన్నాడు.  ఆ సభలోకి భరతుణ్ని వెంటబెట్టుకుని వెళ్లింది శకుంతల. దుష్యంతుడు అమెని చూసి కూడ పలకరించలేదు. ఇంతకు ముందు తన తండ్రి ఆశ్రమానికి వచ్చినప్పుడు తన మీద చూపించిన ప్రేమ, ఆదరము, దయ, అసక్తి శకుంతలకి ఇప్పుడు దుష్యంతుడిలో కనిపించలేదు.

   ఆమె మనస్సులో “ఈ మహారాజు నన్ను గుర్తించలేదు. ఒకవేళ గుర్తించి గుర్తించనట్టు నటిస్తున్నాడా... చాలాకాలం గడిచిపోయింది కనుక, మర్చిపోయి ఉంటాడా? రాజులకి అనేక పనులు ఉంటాయి కదా! ఆ పనుల ఒత్తిడిలో మరుపు ఉండడం సహజమే. ఏమో ఈ రాజు పెళ్లి రోజు చెప్పిన మాటలన్నీ నిజం కావేమో. ఇక్కడికి వచ్చాక మనస్సు మార్చుకున్నాడేమో. నావైపు చూస్తున్నప్పుడు అతడి కళ్లల్లో కఠినత్వం కనిపిస్తోంది. ఎప్పటికప్పుడే కొత్తదనాన్ని కోరుకుంటారు రాజులు. ఇతడు కూడా నన్ను అలాగే పలకరించి పెళ్లిచేసుకున్నాడేమో. నా అవివేకమే నన్ను ఇంతవరకు తీసుకుని వచ్చింది” అని ఆలోచిస్తోంది.

   శకుంతల మనస్సులో దు:ఖపడుతూ ఇంకా ఆలోచిస్తోంది “ఎవరేనా నిజంగా మర్చిపోతే జ్ఞాపకం చెయ్యచ్చు. తెలియని వాళ్లకి తెలిసేలా చెప్పచ్చు. తెలిసీ, గుర్తు ఉండీ నటించేవాడికి తెలియ చెప్పడం బ్రహ్మకి కూడా సాధ్యం కాదు. అయినా ఇంత దూరం వచ్చాను కనుక ఏమీ సాధించకుండా ఊరికే వెళ్లిపోడం వల్ల ఉపయోగం లేదు. ఇంతకు ముందు జరిగినదాన్ని గుర్తు చేసి అతడి కొడుకుని అతడికి చూపిస్తాను” అని మనస్సులోనే నిశ్చయించుకుంది.

   దుష్యంతుడితో “రాజా! వేట అనే వంకతో కణ్వుడి ఆశ్రమానికి వచ్చి అక్కడ నన్ను చూసి, నాకు మాట ఇచ్చి గాంధర్వ పద్ధతిలో వివాహం చేసుకున్నావు. ఆ విషయాన్ని జ్ఞాపకం చేసుకో. దీన్ని నిరూపించడానికి సాక్షులు ఎవరూ లేరు. బాలసూర్యుడిలా వెలుగుతున్న ఈ పసివాడు నీ కొడుకు. ఇతడు పౌరవ వంశానికి గొప్ప కీర్తిని తెస్తాడు. ఉత్తమ గుణాలు కలిగిన నీ కొడుకుకి యువరాజ పట్టాభిషేకం చెయ్యి” అని అడిగింది.

శకుంతలని నిరాకరించిన దుష్యంతుడు

   శకుంతల చెప్పిన మాటలు విన్న దుష్యంతుడు ఆ విషయం అతడికి తెలియనివాడిలా “నాకు నువ్వు ఎవరివో తెలియదు. పనికిరాని మాటలు మాట్లాడకుండా ఎక్కడనుంచి వచ్చావో అక్కడికే వెళ్లు!” అన్నాడు.

   దుష్యంతుడి మాటలకి శకుంతల ఆశ్చర్యపోయింది. కదలిక లేకుండా నిలబడి పోయింది. తామరపువ్వుల్లా ఎర్రబడ్డ కళ్లల్లోంచి కన్నీరు కారుతోంది. కొంచెంసేపు ఆ రాజువైపు చూస్తూ మనస్సులో కలిగిన బాధని అణుచుకుంది. మళ్లీ రాజుతో “అన్నీ తెలిసి కూడా ఏదీ తెలియని వాడిలా మాట్లాడుతున్నావు. నేను తప్ప సాక్షులెవరూ లేరనీ, ప్రజల్ని రక్షించే రాజువనీ అహంకారంతో ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టి అబద్ధం చెప్పవచ్చా? రాజా! నిర్మలమైన కీర్తికి నిధివంటి వాడివి. వేదాలు, పంచభూతాలు, ధర్మం, రెండు సంధ్యలు, హృదయం, యముడు, చంద్రసూర్యులు, పగలు, రాత్రి ఇవన్నీ మనిషి ప్రవర్తనని ఎప్పుడూ గమనిస్తూనే ఉంటాయి.  మనిషి చేసే ప్రతి పనికి, సంకల్పానికి అంతరాత్మే సాక్షి. అంతరాత్మని చంపుకున్న మనిషి తనను తను మోసం చేసుకున్నట్టే. నాకు ముందు చెప్పినట్టే నువ్వు నన్ను అనురాగంతో చూసుకో. నన్ను అవమానించడం నీకు మంచిది కాదు.

   బాగా ఆలోచించు...పతివ్రత, గుణవంతురాలు, సంతానవతి, అనుకూలవతి అయిన భార్యని తిరస్కరిస్తే ఇహపర సుఖాలు ఉండవు. భార్య అనుకూలంగా ఉంటేనే భర్త కర్మలు ఆచరించగలుగుతాడు. ఇంద్రియ నిగ్రహం కలవాడు పుత్రసంతానాన్ని పొందగలడు. గృహస్థాశ్రమంలో నిర్వహించవలసిన ధర్మాన్ని ఆచరించిన గృహస్థుడే మంచి ఫలితాన్ని పొందగలుగుతాడు.

   ధర్మం, అర్థం, కామం, అనే పురుషార్థాల్ని సాధించడానికి సాధనము, గృహనీతి అనే విద్యలకి నెలవు, నిర్మలమైన శీలాన్ని గురించి ప్రబోధించే  గురువు, వంశం నిలవడానికి ఆధారము, ఉత్తమ గతులు పొందడానికి ఊతకర్ర, మర్యాద పొందడానికి ముఖ్య కారణము, ఆదర్శవంతము, కలకాలం నిలిచే మంచి గుణాలకి నెలవై హృదయానికి అనందాన్ని కలిగించేది భార్యే. భర్తకి ఇల్లాలి కంటే మించినది మరొకటి లేదు. ఆలుబిడ్డలని ఆప్యాయంగా చూసేవాళ్లకి ఎక్కడైనా, ఎటువంటి పరిస్థితుల్లో ఉన్నా, ఆపదల్లోను, ఇబ్బందుల్లోను కూడా దు:ఖాలన్నీ తొలగి పోతాయి.

   అంతేకాదు, భార్య భర్తలో సగం కాబట్టి, భర్తకంటే ముందే మరణించిన పతివ్రత పరలోకంలో కూడా తన భర్తతో కలిసి ఉండాలని అతడి రాక కోసం ఎదురు చూస్తూ ఉంటుంది. భర్త ముందుగా మరణిస్తే తను కూడా వెంట వెడుతుంది. అటువంటి భార్యని అవమానించడం అధర్మం. అంతే కాదు భర్త భార్యయందు ప్రవేశించి గర్భంలో వసించి కొడుకై పుడతాడు. వేదాల్లో చెప్పినట్టు తండ్రి కొడుకులకి బేధం లేదు. గార్హ్యపత్యం అనబడే అగ్ని ప్రజ్వలింపబడి ఎలా వెలుగుతుందో అదే విధంగా తండ్రి తానే పుత్రుడై తన ప్రకాశంతో వెలుగుతాడు. దీన్ని అర్థం చేసుకో.  రాజా! పురుషుడు నీళ్లల్లో తన ప్రతిబింబాన్ని స్పష్టంగా ఎలా చూస్తాడో ఆ విధంగా తండ్రి తనలాగే ఉన్న కొడుకుని చూసి సంతృప్తితో మహదానందాన్ని పొందుతాడు.

   ఒక దీపం నుంచి మరొక దీపం వెలిగినట్టు నీ పుణ్య శరీరం నుంచి ఈ పుత్రుడు జన్మించి ప్రకాశిస్తున్నాడు.   ఇన్ని మాటలెందుకు? ఒక్కసారి నీ కొడుకుని కౌగలించుకుని చూడు ఎంత ఆనందం కలుగుతుందో! పచ్చకర్పూరం పొడి, మంచిగంధము, వెన్నెల కూడా జీవులకి పుత్రుడి కౌగిలి ఇచ్చినంత చల్లదనాన్ని కలిగించలేవు. పుణ్యాత్ముడైన నీ కుమారుడు నూరు వాజపేయ యాగాలు చేసి వంశాన్ని ఉద్ధరిస్తాడని మహర్షులందరూ వింటుండగా ఆకాశవాణి నాతో చెప్పింది.

   ధర్మపరుడవైన ఓ మహారాజా! మన వివాహం జరిగిన రోజు నువ్వు నాకిచ్చిన వరం నాకు పుట్టిన కుమారుడికి యువరాజపట్టాభిషేకం చెయ్యడం. గుణవంతుడు, వంశాన్ని విస్తరింప చేసేవాడు అయిన నీ కుమారుణ్ని వద్దని చెప్పడం నీవంటి గుణవంతుడికి తగదు. సత్యవంతుడవైన రాజా! మంచి నీటితో నిండిన నూరు చేదుడు బావులకంటే ఒక దిగుడుబావి మంచిది. నూరు బావులకంటే ఒక యజ్ఞం మంచిది. అటువంటి నూరు యజ్ఞాలకంటే సుగుణవంతుడైన ఒక పుత్రుడు కలగడం మంచిది.

    నూరుమంది పుత్రులకంటే ఒక సత్యవాక్కు మేలు. ఒక త్రాసులో వెయ్యి అశ్వమేథ యాగాల ఫలితాన్ని ఒకవైపు, ఒక్క సత్యాన్ని మరొక వైపు ఉంచి తూచి చూస్తే సత్యం వైపే బరువు మొగ్గు చూపుతుంది. అన్ని తీర్థాల్నీ సేవించినా, వేదాలన్నింటినీ అధ్యయనం చేసినా అవి సత్యంతో సమానం కావు. పూర్తిగా ధర్మం తెలిసిన ఋషులు అన్ని ధర్మాలకంటే సత్యమే గొప్పదని ఎప్పుడూ చెప్తుంటారు. కాబట్టి నిర్మలమైన మనస్సుతో ఆలోచించి, సత్యమే గొప్పదని తెలుసుకుని, కణ్వమహర్షి ఆశ్రమంలో చేసిన ప్రతిజ్ఞ నెరవేర్చి ఆత్మీయతతో నీ కొడుకుని దగ్గరకి తీసుకుని ఆదరించు.  రాజా! క్షత్రియుల్లో గొప్పవాడైన విశ్వామిత్రుడికి, పవిత్రురాలైన మేనకకి కలిగిన గుణవంతురాలినైన నేను అబద్ధం చెప్పను.

   శకుంతల ఎంత చెప్పినా దుష్యంతుడు అంగీకరించలేదు. “నేనెక్కడ? నువ్వెక్కడ? నీకొడుకెక్కడ? నిన్ను ఇంతకు ముందు నేను ఎప్పుడూ చూడలేదు. ఆడవాళ్లు అబద్ధాలు ఆడతారు అన్నది నిజం. అందువల్లే నువ్వు అబద్ధం చెప్తున్నావు. చూడగానే రూపంలోను, గుణంలోను, బలంలోను నాకంటే సాటిలేనివాడిగా కనిపిస్తున్నాడని నా కుమారుడిగా చెప్పి అందరికీ చూపించి అందరూ నన్ను చూసి నవ్వాలని తీసుకుని వచ్చావా? అనవసరమైన మాటలు మాట్లాడక నువ్వు నీ ఆశ్రమానికి వెళ్లిపో” అన్నాడు దుష్యంతుడు.

   రాజు మాటలు విని శకుంతల బాధ పడుతూ “పుట్టినప్పుడు తల్లితండ్రులు వదిలేశారు. ఇప్పుడు భర్త వదిలిపెడుతున్నాడు. ఇంక మాటలెందుకు... పూర్వం నేను ఏ నోములు నోచేనో నా బ్రతుకు ఇలా అయింది” అని దు:ఖపడింది.  అతడి మీద ఆశ వదులుకుని కన్నీళ్లు కారుస్తూ ఇంక తనకు దేవుడే దిక్కు అనుకుంటూ కొడుకుని తీసుకుని వనానికి వెళ్లిపోడానికి సిద్ధమైంది.

 శకుంతలని గ్రహించిన దుష్యంతుడు

    శకుంతల వనానికి వెళ్లాలని బయలుదేరుతూ ఉండగా సభలో వాళ్లందరు వినేటట్లు “ఈ భరతుడు నీకూ శకుంతలకు పుట్టిన ముద్దుబిడ్డ. ఇతణ్ని నీ కుమారుడుగా స్వీకరించు. నీ ఇల్లాలు శకుంతల గొప్ప కీర్తి కలది, మహా పతివ్రత, జ్ఞానవంతురాలు. ఆమె చెప్పింది మొత్తం సత్యం” అని ఆకాశవాణి రాజుకి వివరించింది.

   సభలో ఉన్నవాళ్లు ఆకాశవాణి చెప్పింది విని ఆశ్చర్యపోయారు. ఆకాశవాణి చెప్పిన మాటలు విని దుష్యంతుడు శకుంతల పాతివ్రత్యాన్ని గురించి, భరతుడి గురించి, జరిగినదాన్ని గురించి ఎంతో సంతోషంతో సభలో ఉన్నవాళ్లకి వివరించాడు. “కణ్వమహర్షి ఆశ్రమంలో ఎంతో ఇష్టంతో గాంధర్వ పద్ధతిని నేను ఈ శకుంతలని వివాహం చేసుకున్నాను.  ఆ విషయం నాకు, ఈమెకు తప్ప ఇంక ఎవరికీ తెలియదు. లోకులు నింద వేస్తారన్న భయంతో నాకు తెలిసి కూడా తెలియదని కఠినంగా చెప్పాను. ఇప్పుడు అందరికీ తెలిసే విధంగా ఆకాశవాణి చెప్పింది” అన్నాడు.

   తనకు శకుంతలకు జరిగిన వివాహం గురించి సభలో ఉన్న అందరికి వెల్లడించాడు. ప్రేమతో తన కొడుకుని ఎత్తుకుని పులకరించి పోయాడు. శకుంతలని పట్టమహిషిగా గౌరవించాడు. భరతుడికి యువరాజ పట్టాభిషేకం చేశాడు. చాలాకాలం రాజభోగాలు అనుభవించి రాజ్యభారాన్ని భరతుడికి అప్పగించి దుష్యంతుడు తపోవనానికి వెళ్లిపోయాడు.

 

మహాభారతకథ-౨౪

 శకుంతల జన్మవృత్తాంతము

   కణ్వుడి ఆశ్రమంలోకి అడుగుపెట్టి అక్కడి ప్రకృతిని చూసి పరవశించాడు దుష్యంతుడు. తనకు ఆతిథ్యమిచ్చి గౌరవించిన శకుంతలని చూసి “నువ్వు ఎవరి కుమార్తెవి? ఈ ఆశ్రమంలో ఎందుకు ఉంటున్నావు? నీపేరేమిటి?” అని  అడిగాడు.

  “మహారాజా! ధర్మమే ప్రతిరూపంగా కలిగినవాడని, పూజ్యుడని ప్రజలతో ప్రశంసలందుకుంటున్న కణ్వమహర్షి నా తండ్రి. నా పేరు శకుంతల” అని చెప్పింది.

   ఆమె మాటలు విన్నాడు దుష్యంతుడు. కాని, మనస్సులో అతడికి అనేక ఆలోచనలు కలుగుతున్నాయి.   “నా మనస్సు ఎందుకో ఈమెను ఇష్టపడుతోంది. ఈమె నిజంగా కణ్వమహర్షి కుమార్తె అయితే... అలా జరగ కూడదు. ఎందుకంటే, నా మనస్సు ధర్మబద్ధమైంది, కూడని పని గురించి నా మనస్సు ఎప్పటికీ అలోచించదు. కణ్వమహర్షి ఇంద్రియాల్ని జయించినవాడని విన్నాను. శకుంతల చెప్పిన మాటల్ని నమ్మలేకుండా ఉన్నాను. నిజమేదో తెలుసుకోవాలి” అనుకున్నాడు.

   శకుంతల పుట్టుక గురించి తెలుసుకోవాలని అనుకున్నాడు. “ శకుంతలా! నాలుగు విధాలైన ఆశ్రమాలలో ఉత్తమమైన  సన్యాసాశ్రమాన్ని నిష్ఠతో పాటించేవాడు, ఇంద్రియ నిగ్రహం కలిగినవాడు, కళంకం లేని చరిత్ర కలవాడు కణ్వమహర్షి. ఆయనకి నువ్వు కుమార్తెవు ఎలా అయ్యావో అర్థం కావడం లేదు!” అన్నాడు.

   దుష్యంతుడు అడిగినదానికి శకుంతల “రాజా! ఒకసారి మా ఆశ్రమానికి వచ్చిన ఒక మహర్షి మా తండ్రిగారిని పద్మాలవంటి కళ్లతో ఉన్న ఈ శకుంతల ఎక్కడినుంచి వచ్చింది?” అని అడిగాడు. అప్పుడు నా జన్మ వృత్తాంతాన్ని నా తండ్రి ఆ మహర్షికి చెప్తుంటే నేను విన్నాను.

   “ఒకసారి మహర్షుల్లో గొప్పవాడైన విశ్వామిత్రుడు అతి భయంకరంగా తపస్సు చేస్తున్నాడు. ఆయన చేస్తున్న తపస్సుకి భయపడిన దేవేంద్రుడు అప్సరస మేనకని పిలిచి “నువ్వు ఎలాగయినా సరే విశ్వామిత్రుడి దగ్గరికి వెళ్లి ఆయన చేస్తున్న తపస్సుని ఆపుచెయ్యాలి. లేకపోతే స్వర్గరాజ్యానికి ఉండే గౌరవం నిలబడదు” అని చెప్పాడు.

   దేవేంద్రుడి మాటలు విన్న  మేనక భయంతో “దేవేంద్రా! బ్రహ్మకున్నంత గొప్పతనం కలిగిన వసిష్ఠుడి కుమారుల్ని చంపి వసిష్ఠుడికే బాధ కలిగించాడు విశ్వామిత్రుడు. ఆయన భయంకరమైన కోపం కలవాడు.   నీతో సహా దేవతలందరకీ విశ్వామిత్రుడంటే చాలా భయం. అంత కోపం కలిగిన విశ్వామిత్రుడి దగ్గరికి అందులోనూ తపస్సు చేసుకుంటున్న సమయంలో వెళ్లి అతడి తపస్సుకి భగం కలిగించడమంటే చిన్న విషయం కాదు. ఈ పనికి  నన్ను పంపించడం న్యాయం కూడా కాదు.

   విశ్వామిత్రుడు కోపగిస్తే కులపర్వతాలు బ్రద్దలౌతాయి. (కులపర్వతాలు: మహేంద్రము, మలయము, సహ్యము, శుక్తిమంతము, గంధమాదనము, వింధ్యము, పారియాత్రము). అడుగున ఉన్న ఇసుక మాత్రమే మిగిలేటట్లు సప్త సముద్రాలు ఇంకిపోతాయి. (సప్త సముద్రాలు: లవణసముద్రము, ఇక్షుసముద్రము, సురాసముద్రము, సర్పిసముద్రము, దధిసముద్రము, క్షీరసముద్రము, జలసముద్రము). మూడు లోకాలూ చక్రం తిరిగినట్టు గిరగిరా తిరిగి పోతాయి. గాలి కదలడానికి కూడా భయపడుతుంది. భయంకరమైన కోప స్వభావం కలిగిన ఆ మహర్షి దగ్గరికి వెళ్లడానికి నాకు చాలా భయంగా ఉంది. స్వర్గరాజ్య గౌరవం కోసం అని చెప్తున్నావు కనుక, నా శక్తి కొద్దీ ప్రయత్నించి ఆ మహర్షి మనస్సుని నా వైపు తిప్పుకుంటాను” అని చెప్పింది.

   పిల్లగాలిని వెంట తీసుకుని విశ్వామిత్రుడు తపస్సు చేసుకుంటున్న తపోవనంలో ప్రవేశించింది. దక్షిణ దిక్కునుంచి వచ్చిన గాలి మేనక కొప్పులో ఉన్న పువ్వుల వాసనతోను, మేనక శరీరానికి రాసుకున్న పూతలనుంచి వచ్చే వాసనలతోను కలిసి మహర్షి విశ్వామిత్రుడి మీదుగా వీస్తోంది. తపోవనంలో తిరుగుతూ మహర్షుల్లో గొప్పవాడు, తన తపస్సువల్ల ఇంద్రుడికే భయాన్ని కలుగ చేసిన విశ్వామిత్రుణ్ని చూసింది. ఆయన దగ్గరికి వచ్చి వినయంగా నమస్కారం చేసింది.

    తరువాత తన చెలికత్తెలతో కలిసి పువ్వులు కోసుకుంటోంది. ఇంద్రుడు కోరుకున్నట్టుగ మేనక విశ్వామిత్రుణ్ని తన వైపు ఆకర్షించుకుంది. మేనకా విశ్వామిత్రులకి ఒక బిడ్డ కలిగింది. ఆ బిడ్డని అక్కడే ఉన్న ఇసుక తిన్నెల మీద వదిలి పెట్టి మేనక తన లోకానికి, విశ్వామిత్రుడు తపోవనానికి వెళ్లిపోయారు.

   పసికందు ఏడవడం మొదలుపెట్టింది. ఆ ఏడుపు విని రాక్షసులు, క్రూరమృగాలు నోటితో కరుచుకుని పట్టుకుని పోకుండా పక్షుల గుంపులు వాటి రెక్కలతో కాపాడుకుంటున్నాయి. ఆ సమయంలో మేము శిష్యగణాలతో కలిసి సమిథలు, పూలు, పండ్లు తెచ్చుకోడానికి అక్కడికి వెళ్లాము. అక్కడ పైనుంచి కిందకి దిగి వచ్చిన చంద్ర రేఖలా ఇసుక తిన్నె మీద వెలిగిపోతున్న ఒక పసిపాపని చూశాము. పాపని ఎత్తుకుని మా వెంట తీసుకుని వచ్చాము. శకుంతాల చేత రక్షించబడింది కనుక అమెకి శకుంతల అని పేరు పెట్టి పెంచుకున్నాము.

   మహర్షీ! కన్నవాడు, అన్నం పెట్టినవాడు, భయం నుంచి రక్షించినవాడు ముగ్గుర్నీ స్త్రీలకి తండ్రులుగా చెప్తారు. అదే విధంగా పురుషులకి ఈ ముగ్గురే కాకుండా ఉపనయనం చేసినవాడు, వేదాలు చెప్పినవాడు మొత్తం అయిదుగుర్ని తండ్రులుగా చెప్తారు. శాస్త్రప్రకారం భయం నుంచి రక్షించినవాళ్లం కనుక మేము శకుంతలకి తండ్రులం. పెంచి పెద్ద చేశాము  కనుక శకుంతల మా మనస్సుకి అనందాన్ని కలిగించే కూతురు. కణ్వమహర్షి వివరంగా నా జన్మ వృత్తాంతాన్ని మహర్షికి చెప్పాడు” అని తన గురించి దుష్యంతుడికి వివరంగా తెలియచేసింది శకుంతల.

శకుంతల దుష్యంతుల వివాహము

   శకుంతల మహర్షి కుమార్తేమోనని అప్పటి వరకు భయపడుతున్న దుష్యంతుడికి శకుంతల చెప్పిన ఆమె వృత్తాంతం విన్నాక సందేహం తీరిపోయింది. ఆమె రాజకుమార్తె అని తెలిసింది. అతడి మనస్సు ఆనందంతో నిండిపోయింది. వెంటనే దుష్యంతుడు “శకుంతలా! అందమైన రూపము, శరీర కాంతి, మంచి గుణాలు కలిగిన నీకు, నార చీరలు కట్టడం, అడవిలో దొరికే పండ్లు తినడం, పర్ణశాలలో ఉండడం తగినవి కాదు. మహర్షులు నివసించే ఈ పల్లెలో ఉండడం నీకు తగినట్టుగా లేదు. నన్ను పెళ్లి చేసుకుంటే గొప్ప సంపదలతో, చెప్పలేనన్ని రాజ్యభోగాలు అనుభవిస్తూ, ఎత్తైన అందమైన మేడల్లో సంతోషంగాను, విలాసంగాను గడపవచ్చు.

   వివాహం చేసుకోడానికి ధర్మ ప్రకారం ఆచరించే ఎనిమిది విధానాలు ఉన్నాయి. అవి బ్రాహ్మణం, దైవం, ఆర్షం, ప్రాజాపత్యం, రాక్షసం, ఆసురం, గాంధర్వం,  పైశాచం. ఉత్తమ క్షత్రియ వంశాలకి చెందిన వాళ్లకి గాంధర్వం, రాక్షసం అనే విధానాల్లో జరిగే వివాహాలు ధర్మంబద్ధంగా ఉంటాయి. మనిద్దరికీ ఒకరంటే ఒకరికి అనురాగం కలిగింది కనుక, గాంధర్వ పద్ధతిలో వివాహం చేసుకుందాం!” అన్నాడు దుష్యంతుడు.

   అతడి మాటలు విని శకుంతల “మహారాజా! కరుణాసముద్రులు, ధర్మపరులు నన్ను పెంచి పెద్ద చేసిన  మా తండ్రి కణ్వమహర్షి త్వరలోనే వస్తారు. ఆయన వచ్చి మీరు చెప్పినదానికి అంగీకరిస్తే నన్ను మీకు కన్యాదానం చేస్తారు. ఆయన చేతుల మీదుగానే నేను మిమ్మల్ని వివాహం చేసుకుంటాను!” అని చెప్పింది.

    అమె చెప్పినదాన్ని విని దుష్యంతుడు “తనకు తనే బంధువు, దిక్కు, కర్త అనే లక్షణాలతో ప్రసిద్ధి చెందిన గాంధర్వ వివాహం ఎంతో రహస్యంగాను, మంత్ర తంత్రాలు లేకుండాను ఉంటుంది!” అని శకుంతలకి గాంధర్వ వివాహం గురించి వివరంగా చెప్పి ఆమెని ఒప్పించాడు.

   దుష్యంతుడు చెప్పినదాన్ని విని శకుంతల “మహారాజా! నీ అనుగ్రహం వల్ల నాకు పుట్టిన కుమారుడికి నీ విశాల సామ్రాజ్యానికి యువరాజ పట్టాభిషేకం చేస్తానని మాట ఇస్తే నేను ఈ వివాహానికి అంగీకరిస్తాను!” అని చెప్పింది. శకుంతల మాటలు విని దుష్యంతుడు ఎంతో సంతోషంతో ఆమె కోరికని అంగీకరించాడు. వెంటనే గాంధర్వ పద్ధతిలో వివాహం చేసుకుని ఆమెతో సుఖాలు అనుభవించాడు. ఒకరోజు శకుంతలతో “నాకు వెంటనే చెయ్యవలసిన రాచకార్యాలు చాలా ఉన్నాయి. ఇప్పుడు నేను  రాజ్యానికి బయలుదేరుతాను. నిన్ను వెంటబెట్టుకుని రమ్మని మంత్రుల్ని నీ తండ్రి కణ్వమహర్షి దగ్గరికి పంపిస్తాను!” అని చెప్పి శకుంతలని ఒప్పించి దుష్యంతుడు తన రాజ్యానికి వెళ్లిపోయాడు.

   శకుంతల కణ్వమహర్షి వచ్చాక తను చేసిన పనికి కోపగిస్తాడేమో అని భయపడుతోంది. వెళ్లిన పని పూర్తి చేసుకుని తిరిగి వచ్చిన కణ్వమహర్షి శకుంతల హావభావాల్లో కనిపిస్తున్న మార్పుని గ్రహించాడు.   జరిగినదాన్ని దివ్యదృష్టితో చూసి తెలుసుకున్నాడు. క్షత్రియులకి గాంధర్వ వివాహం శాస్త్ర సమ్మతమే అనుకుని ఊరుకున్నాడు.