మహాభారతకథ-౩౦

 కురువంశాన్ని నిలబెట్టిన వ్యాసుడు

   భీష్ముడు సత్యవతికి ఎన్నో ధర్మబద్ధమైన విషయాలు వివరించి చెప్పాడు. మనో నిగ్రహం కలవాడు, లోకపావనుడు, ధర్మపరుడైన బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠుణ్ని అతణ్ని ప్రార్థిస్తే అతడు విచిత్రవీర్యుడి భార్యలకి సంతానం అనుగ్రహిస్తాడు అని సలహా చెప్పాడు.

   అతడు చెప్పిన ధర్మసూక్ష్మాలు విని సత్యవతి సంతోషపడింది. పూర్వం తను కన్యగా ఉన్నప్పుడు పరాశర మహర్షి తనను కోరడం.. ఆ మహర్షి వరం వల్ల యమునా నదీ ద్వీపంలో కన్యగా ఉన్న తనకు వ్యాసుడు కుమారుడుగా పుట్టడం.. తనకు ఎప్పుడైనా అవసరమైతే తలుచుకుంటే వస్తానని చెప్పడం.. అతడు అప్పుడే తపస్సు చేసుకోడానికి వెళ్లి పోవడం అన్ని విషయాలు భీష్ముడికి వివరంగా చెప్పింది. కృష్ణద్వైపాయనుడు తన తపస్సు వల్ల అగ్నిహోత్రంలా ప్రకాశిస్తుంటాడు. అన్ని ధర్మాలు తెలిసినవాడు, ఎప్పుడూ సత్యమే పలికేవాడు. అతడు మన వంశానికి పుత్రుల్ని ప్రసాదిస్తాడు అని కూడా చెప్పింది.

    ఆ మహర్షి గొప్పతనాన్ని విని భీష్ముడు వ్యాసమహర్షి ఉన్న దిక్కు వైపు తిరిగి నమస్కారం చేసి “పూర్వం లోకాల్ని సృష్టించిన మొదటి బ్రహ్మదేవుడికి ఉన్నంత సామర్థ్యం కలిగిన వేదవ్యాసుడే ఈ కురువంశాన్ని నిలబెట్టాలి. ఇది ఇక్కడున్నవాళ్లందరికీ అంగీకారమే!” అన్నాడు.

    సత్యవతి కురువంశాన్ని ఉద్ధరించడానికి వేదవ్యాసుణ్ని మనసులో తలుచుకుంది. పవిత్రమైన నల్లటి కొండ శిఖరం మీద నిజమైన బంగారు తీగల పోగుల్లా గోరోజినం రంగుతో ఉన్న జడలతో ప్రకాశిస్తూ మృదువైన మాటలతో ఇంద్రనీలమణిలా ప్రకాశిస్తూ తల్లి ముందర నిలబడ్డాడు. చాలాకాలం తరువాత వచ్చిన మొదటి కొడుకుని చూసి సత్యవతి అమితమైన ఆనందంతో కౌగలించుకుని కన్నీటి ధారలతో అభిషేకించింది. తల్లి కన్నీళ్లు తుడిచి నమస్కారం చేశాడు వ్యాసమహర్షి. నియమాన్ని అనుసరించి భీష్ముడు వ్యాసమహర్షిని పూజించాడు. విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న మహర్షిని క్షేమసమాచారాలు అడిగింది సత్యవతి.

   తరువాత “నాయనా! ఆజ్ఞాపించే అధికారం తండ్రికి ఉన్నట్టే తల్లికి కూడా ఉంటుంది. కనుక, నీకు పని చెప్పి చెయ్యమని అడిగే అర్హత నాకు ఉంది. అంతులేని ఈ రాజ్య సంపదకి అర్హుడైనవాడు, వంశాన్ని వృద్ధి చెయ్యగల ఉత్తమమైన ప్రవర్తన కలవాడు, పాపమే లేనివాడు అయిన ఇతడు భీష్ముడు.  తన తండ్రి సంతోషం కోసం మొత్తం సామ్రజ్యాన్ని త్యాగం చేసి బ్రహ్మచర్య వ్రతాన్ని జీవిత కాలం ఆచరిస్తానని ఘోర ప్రతిజ్ఞ చేశాడు.

   ఈ వంశం ఇంతటితో ఆగిపోవడం అన్ని కాలాలు తెలుసుకోగలిగిన నీకు తెలియనిది కాదు. నీ తమ్ముడిగా చెప్పబడిన విచిత్రవీర్యుడి భార్యలకి కుమారుల్ని అనుగ్రహించు. ఈ వంశం ఎప్పుడూ అంతులేని సంతానంతో తులతూగుతూ ఉండేలా అనుగ్రహించు”. నీ వల్ల భరత వంశం చెదిరి పోకుండా స్థిరంగా ఉంటుంది. నాకు, భీష్ముడికి సంతోషంగా ఉంటుంది” అంది.

  ఆమె మాటలు విని వ్యాసుడు “తల్లీ! నువ్వు చెప్పినట్టే చేస్తాను. ఈ ధర్మం పురాణాల్లోను, వేదాల్లోను, ప్రజా జీవితంలోను వినబడుతూనే ఉంది. కాశీరాజు పుత్రికలకి ధర్మ నియమం ప్రకారం కుమారులు కలిగేలా చేస్తాను. నేను చెప్పిన  ఈ వ్రతాన్ని ఒక సంవత్సరం పవిత్రమైన మనస్సుతో ఆచరిస్తే ఉత్తమమైన సంతానం కలుగుతుంది” అని చెప్పాడు.

   వ్యాసమహర్షి చెప్పినది విని సత్యవతి  “రాజ్యంలో రాజు లేకపోతే రాజ్య ప్రజల్లో ధర్మాలేవీ మిగలవు. దేవతలు, ఋషిశ్రేష్ఠులు రాజ్యాన్ని వదిలి వెళ్లిపోతారు. క్రమంగా వానలు కురవడం ఆగిపోతుంది. వస్తువుల విలువలు కూడా పడిపోతాయి. కనుక అలస్యం చెయ్యకుండా వెంటనే రాజ్యం నిలబడేట్టు చెయ్యి.  నీ అనుగ్రహం వల్ల కలిగిన కుమారులు పెరిగి రాజ్యం చెయ్యగల నేర్పు వచ్చే వరకు భీష్ముడే తన సామర్థ్యంతో రాజ్యకార్య భారాన్ని నిర్వహిస్తాడు” అని చెప్పింది.

   సత్యవతి అంబిక దగ్గరికి వెళ్లి “న్యాయమైన పద్ధతిలో రాజ్యభారాన్ని మొయ్యగల సమర్థుడైన కుమారుణ్ని పొందు. ధర్మాలన్నింటిలోకి వంశాన్ని నిలబెట్టడం ఉత్తమమైన ధర్మం” అని కోడలు అంగీకరించేలా నచ్చచెప్పింది. తరువాత బ్రాహ్మణులకి, దేవతలకి, మహర్షులకి తృప్తిగా విందు భోజనం పెట్టింది.

ధృతరాష్ట్రుడు, పాండురాజు, విదురుల పుట్టుక

   అతి సుకుమారమైన శరీరం కలిగిన అంబిక తనకు ఎప్పుడు కొడుకు పుడతాడో అని ఎదురు చూస్తోంది. అదే సమయంలో వ్యాసుడు అంబిక దగ్గరికి వచ్చాడు.  గోరోజనం రంగులో ఉన్న మహర్షి గడ్డాన్ని, జడల్నీ, కళ్లనీ, సన్నగా నల్లగా పొడుగ్గా ఉన్న శరీరాన్ని చూసి అంబిక భయంతో కళ్లు మూసుకుంది. వ్యాసుడు ఆమెకి కొడుకు కలిగేట్టు అనుగ్రహించాడు. దేహబలం, పరాక్రమం కలిగిన కొడుకు పుడతాడు కాని, తల్లి పొరపాటు వల్ల అతడు గ్రుడ్డివాడుగా పుడతాడని చెప్పాడు.

   ఆ మాటలు విని సత్యవతి చాలా బాధపడింది. వ్యాసుణ్ని బతిమాలి అంబాలికకి కూడా పుత్ర సంతానాన్ని అనుగ్రహించమని వేడుకుంది. అంబాలిక కూడా మహర్షిని చూడగానే తెల్లబోయి అతడి వైపు చూస్తూ ఉండిపోయింది. వ్యాసుడు అమెకు కూడా కొడుకుని ప్రసాదించాడు. అంబాలికకి గొప్ప దేహబలం, పౌరుషం, మంచి గుణలు కలవాడు, వంశాన్ని నిలిపే కుమారుడు కలుగుతాడని చెప్పాడు. తల్లి పొరపాటు వల్ల పాండు వర్ణం కలిగిన దేహంతో ఉంటాడని చెప్పాడు. 

   అంబికకి పదివేల ఏనుగుల బలంతో సమానమైన బలం కలవాడు, బుద్ధితో గ్రహించ గలిగినవాడు కురువంశంలో గొప్పవాడుగా జన్మించాడు. అంబాలికకి కూడా సముద్రంలో ఉండే రత్నాలవంటి గుణాలు కలిగినవాడు, తెల్లటి రంగుతో ప్రకాశించే శరీరం కలవాడు, కురువంశాన్ని స్థిరంగా నిలబెట్టడానికి, అన్ని ధర్మాలు తెలిసినవాడు, ‘పాండురాజు’ జన్మించాడు.

   ధృతరాష్ట్రుడికి, పాండురాజుకి జాతకర్మ మొదలైన సంస్కారాలు చేయించాడు భీష్ముడు. సత్యవతి అంబికకి పుట్టిన ధృతరాష్ట్రుడు పుట్టు గుడ్డివాడుగా ఉండడం చూసి బాధపడుతూ మళ్లీ వ్యాసుణ్ని తలుచుకుంది సత్యవతి. వ్యాసుడు వచ్చి పిలిచిన కారణం అడిగాడు. రూపవంతుడైన మరొక కుమారుణ్ని అంబికకి ప్రసాదించమని అడిగింది. నిగ్రహం కలిగిన మనస్సుతో ఉంటే మంచి కుమారుడు కలుగుతాడని చెప్పాడు వ్యాసుడు. సత్యవతి అంబికని పిలిచి చెప్పింది. ఆమె మహర్షి యొక్క స్వరూపాన్ని గుర్తు తెచ్చుకుని తన దాసిని బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరించి తన బదులు పంపించింది. అంబిక పంపంచిన దాసికి పుత్రుణ్ని ప్రసాదించాడు వ్యాసుడు.

   ఆమెకు పుట్టిన వాడి పేరు విదురుడు. ఎక్కువ కోప స్వభావం కలిగిన మాండవ్య మహర్షి ఒకసారి యముణ్ని శపించాడు. ఆ కారణం వల్ల యముడు భూలోకంలో జన్మించవలసి వచ్చింది.  యముడు వేదవ్యాసుడి వల్ల గొప్ప బలపరాక్రమవంతుడు, ధర్మశాస్త్రపండితుడుగా ‘విదురుడు’ అనే పేరుతో అంబిక దగ్గర పనిచేసే దాసికి జన్మించాడు.

మాండవ్యమహర్షి వృత్తాంతము

   వైశంపాయనుడు చెప్పినదాన్ని విని జనమేజయుడు “మహర్షీ! అన్ని జీవరాసులు చేసుకునే పుణ్యపాపాల ఫలితాల్ని తెలుసుకుని వాటికి తగినట్టు ధర్మాన్ని నడిపే యమధర్మరాజుకి మాండవ్య మహర్షి ఎందుకు శాపం ఇచ్చాడు. అది కూడా శూద్ర వనితకు పుట్టే పరిస్థితి ఎందుకు కలిగింది?” అని అడిగాడు.

   జనమేజయుడి సందేహాన్ని తీరుస్తూ వైశంపాయన మహర్షి “జనమేజయమహారాజా! పూర్వం మాండవ్యుడు అనే పేరు గల మహర్షి ఒంటరిగా భూమండలంలో ఉన్న పుణ్యతీర్థాలన్నీ తిరుగుతున్నాడు.  చివరికి పట్టణానికి దగ్గరలో ఉండేలా అడవిలో ఒక ఆశ్రమాన్ని నిర్మించుకున్నాడు. ఆశ్రమ ద్వారంలో ఉన్న ఒక పెద్ద చెట్టు కింద చేతులు పైకి ఎత్తి మౌనవ్రతంతో తపస్సు చేసుకుంటున్నాడు.

   అదే సమయంలో కొంతమంది దొంగలు రాజుగారి ధనాన్ని దొంగిలించారు. వాళ్లని తరుముకుంటూ తలారులు వెంటపడ్డారు. దొంగలు పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చి మాండవ్యుడి ఆశ్రమంలో దాక్కున్నారు.   తలారులు మహర్షి దగ్గరికి వచ్చి “రాజు ధనం దొంగిలించి వచ్చిన దొంగలు ఇటువైపే వచ్చారు. వాళ్లు ఎక్కడ ఉన్నారో చెప్పు” అని అడిగారు.

   మౌనవ్రతంలో ఉన్న మహర్షి తలారులకి సమాధానం ఇవ్వలేదు. తలారులు ఆశ్రమం మొత్తం వెతికి దొంగల్ని పట్టుకున్నారు. దొంగే ముని వేషంలో ఉన్నాడని అనుకుని దొంగలతో పాటు మహర్షిని కూడా తాళ్లతో కట్టి రాజుగారికి అప్పగించారు. రాజు దొంగల్ని చంపించి మహర్షిని ముని వేషంలో ఉన్న దొంగ అనుకుని నగరానికి బయట ఉన్న ఇసుప శూలానికి కొరత (మహర్షి కంఠంలో ఇనుప శూలం గుచ్చారు) వేయించాడు. మహర్షుల్లో గొప్పవాడైన మాండవ్యుడు ఆహారం, నీళ్లు లేకపోయినా, శూలం గుచ్చడం వల్ల బాధ కలిగినా మౌనంగా తపస్సు చేసుకుంటూనే ఉన్నాడు.

   మహర్షి చేస్తున్న గొప్ప తపస్సుకి ఆశ్చరపడి, బాధపడి మిగిలిన మహర్షులు పక్షుల రూపంలో వచ్చి రాత్రి వేళ మాండవ్యుడికి సేద తీరుస్తున్నారు. ఒకరోజు మాండవ్యమహర్షి “మహర్షీ! ఇంత గొప్ప తపస్సంపన్నులైన మీకు ఇటువంటి శిక్ష వేసినవాళ్లు ఎవరు?” అని అడిగారు.

   మాండవ్యుడు “పూజ్యులారా! మీ ప్రశ్నకి సమాధానం మీకు తెలిసి కూడా నన్నెందుకు అడుగుతున్నారు? మనిషి తన పూర్వ పుణ్యపాప కర్మల ఫలితంగానే సుఖ దు:ఖాలు అనుభవిస్తాడు. కనుక, మనిషి తన కర్మఫలాలకి తనే కర్త అవుతాడు కాని, ఇతరులు ఎవరూ కారణం అవరు కదా!” అన్నాడు.

   నగరాన్ని రక్షించే భటులు మాండవ్యుడి మాటలు విన్నారు. ఆ విషయాన్ని రాజుకి చెప్పారు. అది విన్న రాజు వెంటనే బయలుదేరి మాండవ్యమహర్షి దగ్గరికి వచ్చాడు. శూలానికి గుచ్చబడి ఉన్న మహర్షికి  నమస్కారం చేసి తను చేసిన తప్పుకి క్షమించమని అడిగాడు. మహర్షిని శూలం నుంచి తియ్యాలని ప్రయత్నించాడు. దాని మొదలు భాగాన్ని నెమ్మదిగా నరికి బయటకి తీశారు. శూలంలో కొంత భాగం మహర్షి కంఠ భాగంలోనే ఉండిపోయింది. అప్పటి నుంచి మాండవ్యుడు ‘ఆణి మాండవ్యుడు’ అని పిలవబడ్డాడు.

   గొప్ప తపస్సంపన్నుడైన మాండవ్యుడు లోకాలన్నీ దాటుకుంటూ యముడి నగరానికి వెళ్లి యముణ్ని కలిసి “యమధర్మరాజా! ఇటువంటి భయంకరమైన శిక్షని అనుభవించడానికి నేను చేసిన తప్పు ఏమిటి?    నేను బ్రాహ్మణుణ్ని కదా...నాకు వెయ్య కూడని శిక్ష వేసి ఇంత బాధ పెట్టడం న్యాయంగా ఉందా?” అని అడిగాడు.

   మాండవ్యుడి మాటలకి యముడు “నువ్వు చిన్నతనంలో తూనీగల్ని ఎగరనీయకుండా పట్టుకుని ముళ్లకి గుచ్చావు. దాని ఫలితాన్నే ఇప్పుడు అనుభవించావు. హింస చేసినప్పుడు దాని ఫలితాన్ని అనుభవించాలి కదా?” అన్నాడు.

   యమధర్మరాజు మాటలు విని మాండవ్యుడికి కోపం వచ్చింది. “పుట్టినదగ్గర్నుంచీ పధ్నాలుగు సంవత్సరాలు దాటేవరకు పురుషుడు బాలుడు అనే పిలవబడతాడు. అతడు చేసిన పనికి పాపాన్ని అనుభవించడు. ఇతరులు అతడికి కీడు చేస్తే వాళ్లే పాపాన్ని పొందుతారు. ఇది నేను ఇప్పుడు చెప్తున్నాను. ఇంక ఎప్పటికీ ఇదే విధంగా జరగాలి. నేను చేసిన చిన్న తప్పుకి నన్ను బ్రాహ్మణుడు అని కూడా చూడకుండా నాకు వెయ్యకూడని  కఠినమైన శిక్షని వేశావు. కనుక, నువ్వు మానవ లోకంలో శూద్ర వనితకి జన్మిస్తావు” అని శపించాడు. అందువల్ల యమధర్మరాజు దాసికి విదురుడుగా పుట్టాడు. అని సత్యవ్రతుడు, పుణ్యప్రదుడు అయిన వైశంపాయనమహర్షి మాండవ్యమహర్షి కథని మంచి ప్రవర్తన కలిగిన జనమేజయ మహారాజుకి ప్రేమగా వివరించాడు.

ఆదిపర్వంలోని నాలుగవ ఆశ్వాసం సమాప్తం

మహాభారతకథ-29

 విచిత్రవీర్యుడి వివాహము-మరణము

   భీష్ముడు ధర్మం తెలిసిన బ్రాహ్మణులతో అంబ చెప్పిన విషయం గురించి ప్రస్తావించాడు. వాళ్లు అంబని సాల్వరాజుకి ఇచ్చి పెళ్లి చెయ్యమని చెప్పారు. ఆమె పెళ్లి సాల్వరాజుతో జరిపించమని చెప్పి గౌరవంగా కాశీరాజు దగ్గరకి పంపించాడు. అంబిక, అంబాలికల్ని విచిత్రవీర్యుడికి ఇచ్చి అత్యంత వైభవంగా పెళ్లి చేశాడు. భరతవంశ రాజు విచిత్రవీర్యుడు తన ఇద్దరు భార్యలతో విలాసంగా జీవితాన్ని గడుపుతున్నాడు. వివాహమయ్యక రాజ్య పరిపాలన విషయం వదిలేశాడు.

   అతడు తెల్లగా అందంగా ఉన్న మేడల్లోను, కొత్తగా పూసిన పూల సువాసనలతో నిండిన ఉద్యానవనాల్లోను, కొండల గుహల్లో ఉన్న విలాసవంతమైన ఇళ్లలోను, రాజహంసలు తిరిగే సరోవరాలు, నడబావుల దగ్గర ఉన్న ఇసుక తిన్నెల మీద ఆడుతూ పాడుతూ తన ఇద్దరు భార్యలతో కలిసి జీవించాడు.   ప్రజల మంచి చెడులు పట్టించుకోడం మానేశాడు. విచిత్రవీర్యుడు విలాస జీవితం గడపడం వల్ల అనారోగ్యంతో చిక్కి శల్యమై చివరికి మరణించాడు. భీష్ముడు అతడికి చెయ్యవలసిన పద్ధతిలో కర్మకాండలు జరిపించాడు.

వంశవృద్ధి కోరిన సత్యవతి

   భీష్ముడు బాధలో మునిగిపోయిన తల్లిని మరదళ్లని ఓదార్చాడు. అన్ని ధర్మాలు తెలిసిన భీష్ముడు రాజు లేని రాజ్యాన్ని రాజ ప్రతినిథిగా ఉండి పాలిస్తూ ప్రజలకి ఏ లోటూ లేకుండా చూసుకుంటున్నాడు.

   ఒకరోజు తల్లి సత్యవతి “నాయనా! శంతనుడి సంతానం అని చెప్పుకోడానికి, పితృదేవతలకి చేసే ఉత్తమ కర్మకి అవసరమైన అధికారము, అంతులేని సామ్రాజ్య భారము అన్నీ నీ మీదే పడ్డాయి. ప్రజలకి వ్యతిరేకత లేని అన్ని ధర్మాల గురించి, లోకంలో జరుగుతున్న మార్పుల గురించి, రాజవంశాలు పుట్టిన విధానాల గురించి నీకు పరిపూర్ణమైన జ్ఞానం ఉంది. మంచి గుణాలు కలిగిన నువ్వే ఈ సమయంలో భరత వంశానికి ఆధారంగా ఉన్నావు. నిన్ను నేను ఒక విషయంలో ఆజ్ఞాపిస్తున్నాను. నా ఆనందం కోసం నువ్వు దాన్ని చెయ్యాలి.

   ప్రస్తుతం కురువంశంలో నువ్వు ఒక్కడివే జీవించి ఉన్నావు. ఈ రాజ్యాన్ని నువ్వే తీసుకుని అంతులేని నీ పరాక్రమంతో విస్తరించేలా చెయ్యి. అంతే కాదు, నువ్వు పెళ్లి చేసుకుని సంతానాన్ని కూడ పొందు. గొప్ప భుజబలం కలిగిన వాడివి... బ్రహ్మదేవుడు మొదలుకుని ఎప్పుడు ఎక్కడా ఆగిపోకుండా పరంపరగా వస్తున్న ఈ వంశం నువ్వు జీవించి ఉండగానే ఆగిపోవడం ధర్మంగా లేదు” అని చెప్పింది

   అమె మాటలు విని భీష్ముడు “ఈ రకంగా ఆజ్ఞాపించడం మీకు ధర్మంగా లేదు. అనాడు నేను చేసిన ప్రతిజ్ఞను, బ్రహ్మచర్య వ్రతాన్ని వదిలెయ్యడానికి నేను జ్ఞానం లేని వాణ్ని కాదు. చంద్రుడు తన చల్లదనాన్ని, సూర్యుడు అమితమైన తన కాంతిని, అగ్ని తన వేడిని వదిలితే వదలచ్చు కాని నేను మాత్రం నా తండ్రి కోసం పట్టిన ప్రతిజ్ఞని వదిలిపెట్టను. పంచ మహాభూతాలు తమ గుణాల్ని వదిలిపెట్టనట్లే నా తండ్రి ఉపయోగం కోసం, మీకు ఇవ్వవలసిన కన్యాశుల్కం కోసం ప్రజలు అందరి ముందు చేసిన ప్రతిజ్ఞని వదిలి పెట్టను.

   ఆ సంగతి వదిలెయ్యండి. నాకు అన్ని ధర్మాలు తెలుసు. శంతన మహారాజు సంతానం నిలబడి ఉండేట్టు ఒక క్షత్రియ ధర్మాన్ని చెప్తాను. ధర్మం గురించి, లోకంలో జరుగుతున్న విషయాల గురించి బాగా తెలిసిన ప్రముఖులైన బ్రాహ్మణులతో సంప్రదించి ఆ విధంగా చెయ్యండి” అన్నాడు.

   అక్కడ ఉన్న అందరూ వినేటట్టు “పరశురాముడు తన తండ్రిని క్షత్రియుడు చంపాడని తెలుసుకుని కోపంతో మండిపడ్డాడు. మహాబలపరాక్రమశాలి, గర్వంతో విర్రవీగేవాడు అయిన హైహయుణ్ని చంపేశాడు. రాజపత్నుల గర్భాల్లో ఉన్న బిడ్డలతో సహా రాజులందర్నీ చంపేశాడు. అటువంటి పరిస్థితుల్లో పూర్వం ధర్మశాస్త్ర ప్రకారం బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠులు రాజపత్నులకి సంతానాన్ని ప్రసాదించారు.

దీర్ఘతముడి వృత్తాంతము

   పూర్వం ఉతథ్యుడు అనే మహర్షి ఉండేవాడు. అతడి భార్య పేరు మమత. ఇంటికి అభ్యాగతుడుగా వచ్చిన మహర్షి బృహస్పతి తన కోరికని మమతకి చెప్పాడు. అప్పటికి మమత గర్భవతి. బృహస్పతి మాటలు విని అమె గర్భంలో ఉన్న బిడ్డ అది ధర్మానికి వ్యతిరేకమని అరిచి చెప్పాడు. తన కోరికకి అడ్డు తగిలాడని కోపంతో బృహస్పతి జీవితమంతా గుడ్డివాడుగా జీవించమని కడుపులో ఉన్న  బిడ్డని శపించాడు.

   అతడు దీర్ఘతముడు అనే పేరుతో జన్మించాడు. గుడ్డివాడుగా జీవిస్తూనే వేద వేదాంగాలు నేర్చుకున్నాడు. బ్రాహ్మణ కన్య ప్రద్వేషిణిని పెళ్లి చేసుకున్నాడు. గౌతముడు మొదలైన గొప్ప కొడుకుల్ని అనేకమందిని పొందాడు. ప్రద్వేషిణికి దీర్ఘతముడంటే ఇష్ఠముండేది కాదు. అందుకు కారణం చెప్పమని దీర్ఘతముడు ప్రద్వేషిణిని అడిగాడు.

   అతడి సందేహానికి ప్రద్వేషిణి “భార్యని భరిస్తాడు కనుక మగడిని ‘భర్త’ అంటారు. భర్తచేత భరించబడేది కనుక ఇల్లాలిని ‘భార్య’ అంటారు. నిన్ను ఎల్లకాలం నేనే పోషిస్తున్నాను కనుక అది మన విషయంలో తిరగబడింది. ఇంకా నిన్ను ఇలాగే భరించడం నా వల్ల కాదు. కనుక, నువ్వు వేరే ప్రదేశానికి వెళ్ళిపో!” అంది.

  దీర్ఘతముడికి కోపం వచ్చింది. “ఇల్లాళ్లు అందరూ దయలేకుండా ప్రవర్తిస్తున్నారు. ఎంత ధనవంతులైనా, ఎంత గొప్ప వంశంలో పుట్టినా భర్తల్ని పోగొట్టుకున్న భార్యలు ఇప్పటి నుంచి అలంకారాలు లేకుండా, తాళి లేకుండా జీవిస్తారుగాక!” అని శపించాడు.

   అతడి శాపం విన్న ప్రద్వేషిణి కోపంతో “ఈ ముసలివాడిని ఇక్కడి నుంచి తీసుకుని వెళ్లండి” అని కొడుకుల్ని ఆజ్ఞాపించింది. దీర్ఘతముడి కొడుకులు తల్లి ఆజ్ఞపించినట్టు ముసలివాడు, గ్రుడ్డివాడు,  ఉతథ్యమహర్షి కుమారుడు అయిన దీర్ఘతముణ్ని కట్టెలతో కలిపి కట్టి గంగానదిలో విడిచిపెట్టారు. ఆ మహర్షి గంగానదిలో అనేక దేశాలు దాటి వెళ్లాడు.

    ఒకరోజు బలి అనే పేరు గల రాజు గంగానదికి స్నానానికి వెళ్లాడు. కొయ్యలకి కట్టి ఉన్నా కూడా చక్కటి స్వరంతో లక్షణ సహితంగా వేదాల్ని చదువుతూ అలల తాకిడికి ఊగుతూ ఒడ్డుకి చేరిన దీర్ఘతముణ్ని చూశాడు. అతణ్ని ఒడ్డుకి తీసుకుని వచ్చి తాళ్లు విప్పి అతడు ఉతథ్యమహర్షి మమతలకి కుమారుడు దీర్ఘతమ మహర్షిగా తెలుసుకుని వినయంగా నమస్కారం పెట్టాడు.

   “మహర్షులలో ఉత్తమమైనవాడా! విద్వాంసులందరితో నమస్కారాలు అందుకునేవాడా! ఎక్కడి నుంచి వచ్చావు? ఎక్కడికి వెడతావు? నువ్వు ఇక్కడికి చేరడం నా పూర్వ జన్మ ఫలితమే. నిన్ను చూడగలిగినందుకు నాకు సంతోషంగా ఉంది. నేను సంతానం లేక బాధ పడుతున్నాను. దయచేసి నాకు సంతాన భాగ్యం కలిగేట్టు అనుగ్రహించు” అని వేడుకున్నాడు.

   దీర్ఘతముణ్ణి గౌరవంగా తన రాజ్యానికి తీసుకుని వెళ్లాడు. తన భార్య సుదేష్ణని మహర్షి దగ్గరికి పంపించాడు. పుట్టుకతోనే గ్రుడ్డివాడు, ముసలివాడు, వేదం తప్ప ఇంకేమీ తెలియనివాడు అయిన దీర్ఘతమ మహర్షిని చూసింది. అసహ్యంతో తనకు బదులు తన దాది కుమార్తెని మహర్షి దగ్గరికి పంపించింది. దీర్ఘతముడి అనుగ్రహం వల్ల దాది కూతురుకి కక్షీపదుడు మొదలైన పదకొండు మంది కుమారులు కలిగారు.

   వాళ్లని చూసి రాజు సంతోషంతో దీర్ఘతముణ్ని వీళ్లందరూ “నా కొడుకులేనా?” అని అడిగాడు. అందుకు దీర్ఘతముడు “రాజా! ఈ పిల్లలు నీ దాది ముద్దుల కుమార్తె పిల్లలు. వీళ్లు గొప్ప ధర్మపరాయణులు, ఎదురులేని బలశక్తి కలవాళ్లు. నీ వంశంలో పుట్టినవాళ్లు మాత్రం కాదు” అన్నాడు.

   బలి మహారాజు సంతానం కోసం ఎదురుచూస్తున్నాడు కనుక మహర్షిని మళ్లీ ప్రార్థించి తన భార్య సుదేష్ణకి సంతానాన్ని ప్రసాదించమని అడిగాడు. మహర్షి సుదేష్ణ దేహన్ని ఒకసారి తన చేతితో తాకి వంశాన్ని నిలిపేవాడు, గొప్ప బలవంతుడు అయిన ఒక కుమారుణ్ని అనుగ్రహించాడు.

   సుదేష్ణకి అంగరాజు అనే పేరుగల రాజర్షి జన్మించాడు. ఈ రకంగా ఉత్తమ క్షత్రియుల భార్యలయందు ధర్మ మార్గంలో బ్రాహ్మణులతో అనుగ్రహించ బడి జన్మించిన వంశోద్ధారకులైన క్షత్రియులు అనేకమంది ఉన్నారు.

కురువంశాన్ని నిలబెట్టిన వ్యాసుడు

   భీష్ముడు సత్యవతికి ఎన్నో ధర్మబద్ధమైన విషయాలు వివరించి చెప్పాడు. మనో నిగ్రహం కలవాడు, లోకపావనుడు, ధర్మపరుడైన బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠుణ్ని అతణ్ని ప్రార్థిస్తే అతడు విచిత్రవీర్యుడి భార్యలకి సంతానం అనుగ్రహిస్తాడు అని సలహా చెప్పాడు.

   అతడు చెప్పిన ధర్మసూక్ష్మాలు విని సత్యవతి సంతోషపడింది. పూర్వం తను కన్యగా ఉన్నప్పుడు పరాశర మహర్షి తనను కోరడం.. ఆ మహర్షి వరం వల్ల యమునా నదీ ద్వీపంలో కన్యగా ఉన్న తనకు వ్యాసుడు కుమారుడుగా పుట్టడం.. తనకు ఎప్పుడైనా అవసరమైతే తలుచుకుంటే వస్తానని చెప్పడం.. అతడు అప్పుడే తపస్సు చేసుకోడానికి వెళ్లి పోవడం అన్ని విషయాలు భీష్ముడికి వివరంగా చెప్పింది. కృష్ణద్వైపాయనుడు తన తపస్సు వల్ల అగ్నిహోత్రంలా ప్రకాశిస్తుంటాడు. అన్ని ధర్మాలు తెలిసినవాడు, ఎప్పుడూ సత్యమే పలికేవాడు. అతడు మన వంశానికి పుత్రుల్ని ప్రసాదిస్తాడు అని కూడా చెప్పింది.

    ఆ మహర్షి గొప్పతనాన్ని విని భీష్ముడు వ్యాసమహర్షి ఉన్న దిక్కు వైపు తిరిగి నమస్కారం చేసి “పూర్వం లోకాల్ని సృష్టించిన మొదటి బ్రహ్మదేవుడికి ఉన్నంత సామర్థ్యం కలిగిన వేదవ్యాసుడే ఈ కురువంశాన్ని నిలబెట్టాలి. ఇది ఇక్కడున్నవాళ్లందరికీ అంగీకారమే!” అన్నాడు.

    సత్యవతి కురువంశాన్ని ఉద్ధరించడానికి వేదవ్యాసుణ్ని మనసులో తలుచుకుంది. పవిత్రమైన నల్లటి కొండ శిఖరం మీద నిజమైన బంగారు తీగల పోగుల్లా గోరోజినం రంగుతో ఉన్న జడలతో ప్రకాశిస్తూ మృదువైన మాటలతో ఇంద్రనీలమణిలా ప్రకాశిస్తూ తల్లి ముందర నిలబడ్డాడు. చాలాకాలం తరువాత వచ్చిన మొదటి కొడుకుని చూసి సత్యవతి అమితమైన ఆనందంతో కౌగలించుకుని కన్నీటి ధారలతో అభిషేకించింది. తల్లి కన్నీళ్లు తుడిచి నమస్కారం చేశాడు వ్యాసమహర్షి. నియమాన్ని అనుసరించి భీష్ముడు వ్యాసమహర్షిని పూజించాడు. విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న మహర్షిని క్షేమసమాచారాలు అడిగింది సత్యవతి.

   తరువాత “నాయనా! ఆజ్ఞాపించే అధికారం తండ్రికి ఉన్నట్టే తల్లికి కూడా ఉంటుంది. కనుక, నీకు పని చెప్పి చెయ్యమని అడిగే అర్హత నాకు ఉంది. అంతులేని ఈ రాజ్య సంపదకి అర్హుడైనవాడు, వంశాన్ని వృద్ధి చెయ్యగల ఉత్తమమైన ప్రవర్తన కలవాడు, పాపమే లేనివాడు అయిన ఇతడు భీష్ముడు.  తన తండ్రి సంతోషం కోసం మొత్తం సామ్రజ్యాన్ని త్యాగం చేసి బ్రహ్మచర్య వ్రతాన్ని జీవిత కాలం ఆచరిస్తానని ఘోర ప్రతిజ్ఞ చేశాడు.

   ఈ వంశం ఇంతటితో ఆగిపోవడం అన్ని కాలాలు తెలుసుకోగలిగిన నీకు తెలియనిది కాదు. నీ తమ్ముడిగా చెప్పబడిన విచిత్రవీర్యుడి భార్యలకి కుమారుల్ని అనుగ్రహించు. ఈ వంశం ఎప్పుడూ అంతులేని సంతానంతో తులతూగుతూ ఉండేలా అనుగ్రహించు”. నీ వల్ల భరత వంశం చెదిరి పోకుండా స్థిరంగా ఉంటుంది. నాకు, భీష్ముడికి సంతోషంగా ఉంటుంది” అంది.

  ఆమె మాటలు విని వ్యాసుడు “తల్లీ! నువ్వు చెప్పినట్టే చేస్తాను. ఈ ధర్మం పురాణాల్లోను, వేదాల్లోను, ప్రజా జీవితంలోను వినబడుతూనే ఉంది. కాశీరాజు పుత్రికలకి ధర్మ నియమం ప్రకారం కుమారులు కలిగేలా చేస్తాను. నేను చెప్పిన  ఈ వ్రతాన్ని ఒక సంవత్సరం పవిత్రమైన మనస్సుతో ఆచరిస్తే ఉత్తమమైన సంతానం కలుగుతుంది” అని చెప్పాడు.

   వ్యాసమహర్షి చెప్పినది విని సత్యవతి  “రాజ్యంలో రాజు లేకపోతే రాజ్య ప్రజల్లో ధర్మాలేవీ మిగలవు. దేవతలు, ఋషిశ్రేష్ఠులు రాజ్యాన్ని వదిలి వెళ్లిపోతారు. క్రమంగా వానలు కురవడం ఆగిపోతుంది. వస్తువుల విలువలు కూడా పడిపోతాయి. కనుక అలస్యం చెయ్యకుండా వెంటనే రాజ్యం నిలబడేట్టు చెయ్యి.  నీ అనుగ్రహం వల్ల కలిగిన కుమారులు పెరిగి రాజ్యం చెయ్యగల నేర్పు వచ్చే వరకు భీష్ముడే తన సామర్థ్యంతో రాజ్యకార్య భారాన్ని నిర్వహిస్తాడు” అని చెప్పింది.

   సత్యవతి అంబిక దగ్గరికి వెళ్లి “న్యాయమైన పద్ధతిలో రాజ్యభారాన్ని మొయ్యగల సమర్థుడైన కుమారుణ్ని పొందు. ధర్మాలన్నింటిలోకి వంశాన్ని నిలబెట్టడం ఉత్తమమైన ధర్మం” అని కోడలు అంగీకరించేలా నచ్చచెప్పింది. తరువాత బ్రాహ్మణులకి, దేవతలకి, మహర్షులకి తృప్తిగా విందు భోజనం పెట్టింది.